Epistemologische obstakels

Als gevolg van een aantal brainstormsessies komen we op het spoor van een aantal inzichten die niet of nauwelijks gezien worden zonder deze oefeningen, het is als ‘ongekend is onbemind’ en ‘oefening baart kunst’. Nader onderzoek brengt ons tot een aantal foutieve aannames die – schijnbaar onbewust daarvan – het economische debat beïnvloeden op een manier die geen progressie toelaat. Deze onbewuste belemmeringen zijn echter een gekend fenomeen, als trigger hoe Gaston Bachelard daarover een mening ventileerde.

Onbewuste belemmeringen

Gaston Bachelard stelde dat de geschiedenis van de wetenschap gekenmerkt wordt door een confrontatie met epistemologische obstakels die de vooruitgang van het denken verhinderen. Deze worden niet opgeworpen door de complexiteit van de wereld of de beperkingen van de mens, maar door de manier waarop wordt gedacht. Voorbeelden bij Bachelard zijn onder meer het ‘animistisch obstakel’ of het ‘substantialistisch obstakel’. Op het moment van een breuk worden deze onbewuste belemmeringen voor het wetenschappelijk denken overwonnen en is wetenschappelijke kennis van het object mogelijk. Voor Bachelard werd wetenschappelijkheid dan ook gekenmerkt door een epistemologische breuk met het alledaagse denken, dat juist gekenmerkt wordt door zulke imaginaire beelden en metaforen die het denken sturen.

Zelfonderzoek

Met de opkomst van het internet kan ieder voor zich een onderzoek starten naar het waarom voor de economische malaise, het valt daarbij op dat het niet ontbreekt aan alternatieve plannen maar toch blijkt dat niet te volstaan om ze daadwerkelijk te realiseren. Het aantal verklaringen is bijna oneindig, ook hierover bestaan de grootste twisten naargelang het standpunt van de betrokkene. Wat veel minder opvalt is een reeks van platitudes die in het debat verweven zitten, onbewust vertekenen ze het debat in die mate dat de logica zoek geraakt. Middels diepgaander onderzoek konden we op het spoor komen van een aantal, stuk voor stuk lijken ze ‘normaal’ waardoor ze dan ook de meerderheidsgedachte bepalen. In werkelijkheid is dat echter niet zo, naar onze mening zijn ze vergelijkbaar met ‘epistemologische obstakels’ die het denken verhinderen om progressie te boeken. Een aantal in een beeld gevangen, gezien de sociale impact is het sterk adviseerbaar om hierover zekerheid te bekomen.

Neutralisatie van onvrijheden

Het Elaboration Likelihood Model is ook hier bruikbaar, als er niet de motivatie gevonden wordt voor diepgaander reflectie dan blijven deze epistemologische obstakels het debat bepalen. Als deze wel bewust worden gemaakt dan wordt het denken hiervan bevrijd met in het verlengde een heel andere kijk op de economische crisis. Conformisme en non-conformisme komen hierdoor loodrecht tegenover elkaar te staan waardoor een spanningsveld gecreëerd wordt, net zoals een communicatiekloof door de schijnbare onverenigbaarheid van de verschillende cognities. Het doorzien van deze obstakels brengt ons echter in een lastig parket, het lijkt dan alsof we onszelf – niet eens bewust daarvan – voor de gek houden. En hiermee vinden we aansluiting met de ‘rationele gekte’ zoals Amartya Sen het benoemde, een term die niet als oordeel geldt maar wel degelijk wetenschappelijk beargumenteerd kan worden. De paradox wil echter dat een mening of conditionering zich niet zomaar ‘gewonnen’ geeft, het is dan ook zaak om deze kwestie in alle volwassenheid te behandelen om (te) voorbarige conclusies te neutraliseren.

Logica

Het Dunning-Krugereffect verwijst naar de ‘domheid’ van de mens, afgewogen tegenover een aantal onbewuste belemmeringen mag dat zo lijken maar dat zou – op voorwaarde dat we deze bewust maken – betekenen dat we plotsklaps ook veel ‘slimmer’ zouden kunnen worden. Uiteindelijk is dit geen zaak van raketwetenschap dan wel gebruik van het logische boerenverstand, finaal een kwestie van bewustwording. En sterker, aan informatie is werkelijk geen gebrek, zelfs in die mate dat mensen er hun levenswerk van gemaakt hebben om de vermeende domheid van de mens in kaart te brengen. We kunnen hier denken aan het werk van Matthijs van Boxel en zijn ‘Encyclopedie van de Domheid‘, een zoveelste periphere trigger die inspireert tot diepgaander reflectie. De hier aangehaalde epistemologische obstakels staan open voor dialoog en nader onderzoek, de wel/niet verificatie betekent echter wel dat verschillende percepties op de werkelijkheid ontstaan en dat alsof we in een ‘schizofrene wereld’ leven. (lees meer)

Advertenties